Wolnomularstwo

Historia wolnomularstwa do wnętrza Polsce

Sala zebrań loży masońskiej (Panteon) pod Pałacu do wnętrza Dobrzycy
Stanisław August Poniatowski po abdykacji, w środku 1797, na piersiach dostrzegalny emblemat masoński, wyobrażenie Élisabeth Vigée-Lebrun
Stanisław Szczęsny Potocki szeroki przewodnik Wielkiego Wschodu Polski
Fajka z symbolami masońskimi
XVIII w., okolice Gdańska

Pierwszą polską lożą masońską było założone do wnętrza 1721 w środku Warszawie Czerwone Bractwo (fr. la Confrérie Rouge), pozostające przy wpływem wolnomularstwa jakobickiego, loża ta mimo to żwawo się rozpadła. 18 stycznia 1767 z inicjatywy Augusta Fryderyka Moszyńskiego powstała loża Cnotliwy Sarmata, przekształcona we wrześniu 1768 do wnętrza Wielką Lożę Cnotliwy Sarmata wewnątrz Warszawie. W 1780 loże polskie oraz litewskie połączyły się wewnątrz lożę Katarzyny przy Gwiazdą Północną, która wewnątrz roku 1781 weszła wewnątrz zbiór utworzonej na podstawie konstytucji Jamesa Andersona Wielkiej Loży Narodowej Wielkiego Wschodu Polski.

26 lutego 1784 został proklamowany Akt ogłoszenia dodatkowo ustawy Wielkiego Wschodu Królestwa Polskiego dodatkowo Wielkiego Księstwa Litewskiego - pierwsza ustawa zasadnicza polskiej masonerii, obowiązującą do 1821 roku.

W 1781 wielkim mistrzem Wielkiego Wschodu Polski został Ignacy Potocki. Loże gromadziły wobec tego liczne reprezentacja arystokracji. Do loży wolnomularskiej należał poniekąd królik Stanisław August Poniatowski. W latach 1784-1788 wielkim mistrzem Wielkiego Wschodu Polski był późniejszy targowiczanin Stanisław Szczęsny Potocki.

Na ogólną liczbę 359 posłów na Sejm Czteroletni, aż 74 było masonami (20%). 12 stycznia 1789 wielkim mistrzem został Kazimierz Nestor Sapieha. 8 maja 1788 loża Katarzyny wobec Gwiazdą Północną zmieniła nazwę na Stanisława Augusta przy Gwiazdą Północną [9]. Masoni brali żywy wkład wewnątrz pisaniu konstytucji 3 maja 1791 roku oraz w środku przeprowadzeniu przewrotu parlamentarnego, który doprowadził do jej uchwalenia. Zgromadzenie Przyjaciół Konstytucji Rządowej znajdowało się poniżej kontrolą loży. W czasie insurekcji kościuszkowskiej w środku 1794 z inicjatywy masonerii powstał ostateczny klub jakobinów, którego członkiem był m.in. Józef Zajączek. Rzeczpospolita Polska była najpóźniej wysuniętym na świtanie krajem, gdzie w ten sposób wcześnie powstawały loże wolnomularskie.

Za czasów Księstwa Warszawskiego wolnomularstwo znajdowało się wobec opieką Napoleona I, zaś wewnątrz czasach Królestwa Polskiego przy opieką Aleksandra I. Masoni przyczynili się więc - z jednej strony - do rozwoju oświaty, toż też do likwidacji wielu zakonów, co spowodowało nasilenie antymasońskich resentymentów. Czołowym działaczem wolnomularskim był Stanisław Kostka Potocki. W 1821 wolnomularstwo w środku zaborze rosyjskim została rozwiązana. Obecny hymn Polski Mazurek Dąbrowskiego zawiera w środku nazwie nazwisko wolnomularza Henryka Dąbrowskiego [10].

Jednym ze zwolenników odzyskania na wskroś Polskę niepodległości był wolnomularz dodatkowo prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson. W dwudziestoleciu międzywojennym wolnomularstwo skupiała wymiary polskiej inteligencji. Pierwszy prezydent Polski Gabriel Narutowicz był wolnomularzem. Mimo to, do wnętrza 1938 r. rozpętała się walka antymasońska wewnątrz której zasłynął m.in. dotychczasowy szef rządu także ex-wolnomularz Leon Kozłowski[11]. Ostatecznie jesienią tego roku dekretem prezydenta RP Ignacego Mościckiego, nastąpiło wynik wszystkich stowarzyszeń masońskich do wnętrza Polsce [12]. Pojedyncze loże działały lecz wewnątrz konspiracji.

W okresie powojennym loże właściwie nie istniały. Pojedyncze osoby, spotykające się konspiracyjnie także sympatyzujące z ideami masońskimi, nie miały żadnego wpływu na ewolucja wydarzeń. Idee masońskie nie znajdowały żadnego poparcia ani w środku ideologii komunistycznej, ani wewnątrz kręgach opozycji katolickiej, ani do wnętrza z większym natężeniem lewicowych kręgach opozycji. Nie miały też żadnego wpływu na historia "Solidarności" także wydarzeń 1989 roku.

Obecnie najważniejszymi działającymi do wnętrza Polsce organizacjami wolnomularskimi są działająca wpierw wewnątrz konspiracji także zarejestrowana do wnętrza 1991 Wielka Loża Narodowa Polski, Wielki Wschód Polski także Międzynarodowy Mieszany Zakon Wolnomularski "Le Droit Humain". W pierwszej połowie lat 90. XX w. we Wrocławiu działała loża Horus, podporządkowana obediencjom niemieckim[13][14].

W Polsce ukazują się dwójka pisma wolnomularskie: Ars Regia plus Wolnomularz Polski. W Polsce żyje współcześnie ok. 500 wolnomularzy różnych obediencji. Najwięcej lóż działa do wnętrza Warszawie, wewnątrz innych miastach pojedyncze (w Poznaniu, Krakowie, Toruniu również Gdańsku). Polscy masoni to na ogół drobni przedsiębiorcy również przedstawiciele w szerokim zakresie pojętej inteligencji.

Jeden z największych wewnątrz Europie zbiorów książek masońskich, które przywieźli do Polski szwaby w ciągu II wojny światowej z terenu III Rzeszy oraz Belgii, posiada Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w środku Poznaniu [15].